Bitcoin Aldın Mı Abi?

Almadım.

Almaya niyetim de yok.

Ama, Bitcoin muhabbetinden ve herkese aynı hikayeyi anlatmaktan bıktım ki, artık yazılı vermeye karar verdim. Bundan sonra, “Bitcoin aldın mı?”, “Neden almıyorsun?”, “Bitcoin alayım mı?” diyene, bu yazının adresini vereceğim.

Ders 1: Para Nedir?

Para nedir? Paranın ne olduğunu hepimiz biliyoruz da, tam da biliyor muyuz gerçekten? Şimdi, ben simitçiye 1.5 TL verince, simitçi o parayı neden ödeme aracı olarak kabul ediyor da karşılığında bana simit veriyor? Cevabı aslında çok karmaşık değil: O 1.5 TL’yi götürdüğü zaman, başka birinden, kendi istediği bir şeyi (ya da bir kısmını) alacağına güveniyor da ondan.

Aslına bakarsanız, bugünkü 1.5 TL’nin yarın bir şey satın alıp alamayacağına emin olamayız. Haydi yarın için çok dertlenmiyoruz belki ama, iş gelecek ay, seneye, on yıl sonra olunca konu biraz değişiyor. Bugün kazanılan paranın gelecekte de harcanabilir olacağına güven temel bir problem.

Diğer açıdan bakarsak, benim herhangi bir paraya kıymet vermem için, onu ödeme aracı olarak kabul edecek insanlar olduğuna inanıyor ve gelecekte de olacağına güveniyor olmam gerekir. Yoksa mesela, danışmanlık hizmetimin karşılığını gazoz kapağıyla almam. Çünkü, kimsenin gazoz kapağına kıymet vereceğine inanmıyorum!

Peki, mesela Türk Lirası’na kıymetini kazandıran nedir? Arkasında ne vardır?

Kısa ve net cevap: Türk ekonomisi.

Türk ekonomisinde üretilen herhangi bir mal veya hizmeti, Türk Lirası ödeyerek alabilirsiniz. Buna güveniyorsunuz. Neden? Çünkü Türk Devleti öyle diyor. Türk Devleti, para basar ve der ki, bu ülkenin, yani bu ekonominin resmi para birimi budur. Ben devlet olarak, bunu sana garantiliyorum.

Devlet bu gücü nereden alır? İnsanlardan tabi. Beğenirsiniz ya da beğenmezsiniz, ama bir şekilde insanların seçtiği ya da yönetmesine bir şekilde izin verdiği insanlardan oluşan bir kurumdur devlet.

Yani, mesela Amerikan Doları’nın kıymeti en temelinde Amerikan ekonomisinden gelir. Ha, Amerikan Doları’nın aslında ikincil bir etki olan “rezerv para” olma durumu da var, ama birincil etken yani Amerikan ekonomisi baş aşağı gittiği durumda, rezerv para özelliği de çok uzun süre yaşayamaz.

Yani, doları dolar yapan, onunla Amerikan ekonomisinden şimdi olduğu gibi gelecekte de alışveriş yapabilir olmamıza hem kişiler hem devletler olarak güveniyor olmamızdır.

Yani neymiş…

Parayı para yapan şey, arkasındaki ekonomiymiş. Bu aradaki bağı da devlet, -bir şekilde- halktan aldığı güçle sağlar ve garantiler, böylece güven sağlarmış. Bu sebepten, güçlü ekonomi güçlü devlet ve kıymetli, güvenilir para el ele gidermiş.

Anlayanlar anlamayanlara bir tur anlatsın.

Ders 2: Paranın Sağlaması Gereken Özellikler Nelerdir?

Her durumda, bir şeyin para olabilme şartını sağlayabilmesi için belli şartları sağlayabilmesi gerekir:

• Kopyalanmasının veya çoklanmasının çok zor olması
• İstendiğinde kolaylıkla el değiştirebilmesi

Liste bu kadar.

Altın para yapınca mesela, çoklanması zor oluyor, çünkü dünyadaki altın miktarı sınırlı. İnsanlar bu yüzden altının “kendiliğinden” değerli olduğunu düşündüler bir süre. İspanyollar, Güney Amerika’dan gemilerle altın ve gümüş taşıdılar ülkelerine. Buldukları şey ise, zenginlik değil, hiperenflasyon oldu.

Kağıt para günümüz çözümü. Öncelikle kağıt paraların hayata altın veya gümüş sertifikası olarak başlamış olmaları da ilginç sayılabilir – parlak metal fetişimizden çok hızlı sıyrılamadık çünkü. Çoklanamaması için hepimizin bildiği envai çeşit tedbir var – “filigran”, “ışığa kaldırınca görünen Atatürk” falan gibi.

Bunların hepsi de gereğinde kolayca el değiştirebiliyor. Eh, bazen çok da kolay olmuyor; dolmuşta bozuk para sıkıntısı çeken herkesin bileceği gibi.

Ders 3: Bitcoin Nedir, Ne Sağlar?

Bitcoin, elektronik bir paradır. Dövseniz de, blockchain nasıl çalışıyor anlatmayacağım, hem onu anlayınca ele bir şey geçmiyor. Ama, ne sağladığını anlatmak çok zor değil.

Blockchain şunları sağlıyor:

• İşlem gücünün %50’sinden fazlası iyi niyetliyle, para çoklanma ihtimali yok.
• İşlem gücünün çoğunluğun netleştirmesiyle, el değiştirme tamamen elektronik ortamda yapılabiliyor.

Yani, Bitcoin, paranın sağlaması gereken özellikleri sağlıyor. Kopyalanması ve çoklanması yeterince zor. Alınıp verilebiliyor da.

Ders 4: Bitcoin’de Ne Eksik?

Ne eksik olduğu açık: Herhangi bir para birimine kıymetini ne veriyorsa, Bitcoin’e de kıymetini o veriyor. Yani, Bitcoin’i ödeme olarak kabul edecek birileri ve bu birilerinin sattığı mal ve hizmetler.

Rüşvetin belgesi olmayacağı gibi, bunu da netleştirmek zor ama, Bitcoin’i en çok kullanmayı sevenler, illegal aktivite peşinde olan insanlar. Anonim ve kontrollerden geçmeden oradan buraya kıymet aktarabiliyor olmak onlara çok fayda sağlıyor.

Bu çok da umrunuzda olmayabilir.

Ama, ortada Bitcoin’i ödeme olarak kabul eden insanlarla Bitcoin arasındaki bağı sağlayan, güven sağlayacak bir üst irade yok. Yani, Bitcoin’i ödeme olarak kabul etmek tamamen opsiyonel. Bugün ödemeyi Bitcoin olarak kabul ederim. Yarın vazgeçerim. Keyfime kahyalık yapacak kimse yok.

Bitcoin’in çoğunluğunu elinde tutanların, devletler gibi kimseye hesap verme durumları da yok. Yani, kendileri için kârlı olacağını düşündükleri herhangi bir hareketi yapmalarına ne legal, ne fiziksel bir engel yok.

Ders 5: Sonuç

Yaaani…

Bitcoin piyasası %100 spekülatif bir piyasadır.

Herhangi bir stabilizasyon kurumu veya faktörü içermez.

Büyük kıymet sahipleri, çok rahat “piyasayı silkeleme” olarak bilinen hareketleri yapabilirler.

Bunlar, geçmişte de yaşandı. Doksanlarda, o zamanki adıyla İstanbul Menkul Kıymetler Borsası vardı. Aman hisseler şöyle kıymetli, aman böyle para kazandılar, aman zamanında şunun hisselerini alsaydık…

Orada da, büyük parayla oynayanlar, derinliği az piyasayı istedikleri gibi silkeleyip, vatandaşın elini ağzını yaktılar.

Sonra, hisseden anlamayan, hisseyle oynamaktan vazgeçti.

Ondan önce banker zamanı da tam aynısı olmasa da, “şu bankere yatırınca zengin olunuyormuş” devri oldu. Yüzde iki yüz faiz… Sonuçta parayı alan tüydü.

Ders 6: Sonucun da Sonucu

Bitcoin oldu diye, herkesin kısa yoldan zengin olması mümkün değildir.

“Bu kıymet nereden gelecek” sorusunun cevabını veremiyorsanız, tehlikeli sularda yüzüyorsunuz. Bu sorunun cevabının önemli olmadığını düşünüyorsanız, çocuksunuz ve peri masallarına inanıyorsunuz. Büyümenizi tavsiye ederim.

Ders 7: Lafım Kime Yok?

Eğer işi iyi takip ediyorsanız, yüksek riskli yüksek getirili yatırımlarda ustaysanız, risk yönetimi biliyorsanız, size lafım yok. Hesabınızı yapın, kârlı çıkma olasılığınızı yüksek görüyorsanız, buyrun yatırımınızı stratejinize göre yapın.

“Abi ben eğlence maksatlı aldım, o para batarsa da umrumda değil” diyenlere de lafım yok. O da Milli Piyango bileti gibi, maksimum maliyet üzerinden bir cins risk yönetimi. Buyrunuz eğleniniz.

Ama artık benim içimi Bitcoin ile baymayınız. Milli Piyango almadığım gibi, Bitcoin de almıyorum. Yüksek riskli yüksek getirili spekülatif oyunları sevmiyorum.

Ders bitmiştir. Dağılabilirsiniz.